اولین گام در یادگیری قواعد عربی این است که بدانیم هرکلمه به سه دسته تقسیم میشود:

                                              (اسم، فعل، حرف)

1_ اسم:کلمه ای است که برنام شخص یا شیء دلالت کند.

                                   (علی،قلم،فاطمة، مِنضَدَة، سحاب، تلمیذ)

2_فعل:کلمه ای است برانجام کاری یاروی دادن حالتی دریک زمان مشخص دلالت کند:

                                  (إستَخرجَ،ذَهَبَ،یَکتُبنَ، صَدَّقَ، أخرجَ، تَعلَمُ)

3_حرف:کلمه ای است که به تنهایی وبه خودی خودمعنای خاصّی نداردوتنها زمانی معنی دارد که درجمله قرارگیرد:

                                       (بـِ ، إلی، حتّی، مِن، إن، إنَّ، لَو)

                                            قواعد اللغة العربیّة

 

اولین گام در یادگیری قواعد عربی این است که بدانیم هرکلمه به سه دسته تقسیم میشود:

                                              (اسم، فعل، حرف)

1_ اسم:کلمه ای است که برنام شخص یا شیء دلالت کند.

                                   (علی،قلم،فاطمة، مِنضَدَة، سحاب، تلمیذ)

2_فعل:کلمه ای است برانجام کاری یاروی دادن حالتی دریک زمان مشخص دلالت کند:

                                  (إستَخرجَ،ذَهَبَ،یَکتُبنَ، صَدَّقَ، أخرجَ، تَعلَمُ)

3_حرف:کلمه ای است که به تنهایی وبه خودی خودمعنای خاصّی نداردوتنها زمانی معنی دارد که درجمله قرارگیرد:

                                       (بـِ ، إلی، حتّی، مِن، إن، إنَّ، لَو)

 

به دلیل اهمیت زیادی که فعل درزبان عربی داردنخست به مبحث فعل می پردازیم.

 

فعل

 

فعل کلمه ای است که بر انجام کاریا روی دادن حالتی دریک زمان خاص دلالت می کند.

 

مهمترین علامتهای شناخت فعل عبارتند از:

 

1 – تاء تأنیث ساکنه  :  ( ت )

2 – تاء ضمیر :( تَ ، تُما ، تُم ، تِ ، تُما ، تُنَّ ، تُ ) که به آخرفعل ماضی اضافه می شوند.

3 – حروف مضارعه   : ( أ ، تَ ، یَ ، نَ ) که در اول فعل مضارع می آیند .

4 – مجزوم شدن  : که خاص فعل مضارع است .

   نکته :علامت جزم فعل مضارع ( ساکن ، وحذف نون اعراب )می باشد .

5 – مهمترین و بارز ترین ویژگی فعل این است که وابسته به زمان است .

 

فعل ماضی

 

فعل ماضی:فعلی است که برانجام کاری یاروی دادن حالتی درزمان گذشته دلالت کند.

 

طریقه ساختن فعل ماضی

(بُن یاریشه فعل+ ضمیر=> فعل ماضی)

 کتب:   کَتَبَ   +    ا     =>   کَتَبا      

          کَتَبَ    +   و    =>   کَتَبوا

 

فعل ماضی چهارده صیغه مختلف دارد.

 

  للغائب       (کَتَبَ)                          للغائبَة       (کَتَبَت)

  للغائبَینِ       (کتبا)                          للغائبتَین     (کَتَبَتا)

  للغائبینَ     (کَتَبوا)                          للغائباتّ     (کَتَبنَ)

 

  للمخاطب   (کَتَبتَ)                          للمخاطبة    (کَتَبتِ)

  للمخاطبَینِ (کَتَبتُما)                          للمخاطبَتَینِ  (کَتَتُما)

  للمخاطبینَ  (کَتَبتُم)                          للمخاطباتِ  (کَتَبتُنَّ)

 

                     للمتکلم الوحده    (کَتَبتُ)

                     للمتکلم مع الغیر  (کَتَبنا)

 

فعل ماضی منفی

 

گاهی اوقات فعل ماضی بصورت منفی نیز می آید.

 

                           طریقه ساختن فعل ماضی منفی: ما+ فعل ماضی => ماضی منفی

 

                                                                 ما+ کــــَتـــــَبَ => ما کــَتـــَبَ

                                                                 ما+ کــَـتـــَبــنَ => ما کــَتــَبـنَ

                                                                 ما+ کـَتـَبـتـُمـا  => ما کـَتـَبـتـُما

                                                                 ما+ کــَتــبـــتُ => ما کـَتـَبـتُ

 

فعل مضارع

 

فعل مضارع:فعلی است که برانجام کاریا روی دادن حالتی درزمان حال وآینده دلالت کند.  

 

طریقه ساختن فعل مضارع ( حرف مضارعه + بن یا ریشه فعل+ضمیر+ علامت )

 

                                            یـــَ     +  عــــلـــــــم   + -----  + --ُ- => یَـعـلَـمُ

                                             تَـــ    +  عــــلــــــــم  +     ا   +  نِ => تَعـلَمانِ

                                             یـــَ    +  عـــلــــــــم   +    نَ  +--- => یَـعـلَمـنَ

                                              أ     +   عـــلــــــــم  + -----  +--ُ- => أعــلَـمُ

                                             نــَ    +   عــــلـــــــم + -----  +--ُ- => نَـعــلَــمُ

 

حرف مضارعه:حرفی است که بوسیله آن فعل را به مضارع تبدیل می کنیم.

حروف مضارعه عبارتند از : أتــَیــنَ (أ ، تــ ، یــ ، ن)

 

فعل مضارع نیزچهارده صیغه دارد.

 

     للغائب     (یَعلَمُ)                                للغائبة     (تَعلَمُ)

     للغائبَینِ    (یَعلمانِ)                             للغائبَتَینِ   (تَََََعلمانِ)

     للغائبینَ    (یَعلَمونَ)                            للغائبات    (یَعلمنَ)

 

    للمخاطب   (تَعلَمُ)                               للمخاطبة    (تَعلَمینَ)

    للمخاطبَینِ  (تَعلَمانِ)                            للمخاطبَتَینِ  (تَعلَمانِ)

    للمخاطبینَ  (تَعلَمونَ)                           للمخاطباتٍ   (تَعلَمنَ)

 

                           للمتکلم الوحدة    (أعلَمُ)

                           للمتکلم مع الغیر  (نَعلَمُ)

 

فعل مضارع منفی

 

همانگونه که فعل ماضی منفی میشود،فعل مضارع نیز منفی میشود.

     

                    طریقه ساختن فعل مضارع منفی: لا+فعل مضارع => مضارع منفی

                                                           لا+  تــَعــلــــَمُ   => لا تــَعــلــَمُ

                                                           لا+  تـَعــلـَمـونَ => لا تـَعــلــَمـونَ

                                                           لا+  تـَعــلـَمـیـنَ => لا تـَعــلــَمـیـنَ

                                                           لا+    أعـــلـــَمُ  => لا عــــلـــــَمُ

فعل مضارع مستقبل

 

فعل مضارع گاهی اوقات بصورت فعل مستقبل(فعلی که برآینده دلالت کند) نیزمی آید.

                                                      

                   طریقه ساختن فعل مـسـتـقـبـل: سَ(سَوفَ)+ فعل مضارع => فعل مستقبل

                                                         ســــَ    +  یــَذهـــَبُ    => ســَیــَذهــَبُ

                                                         سَــوفَ +  یــَذهـــَبُ    => سَوفَ یَذهَبُ

فعل نهی از مضارع مخاطب

 

فعل نهی:فعلی است که بوسیله آن کسی یا چیزی راازانجام کاری یاروی دادن حالتی بازمیداریم ومنع میکنیم (این فعل نیزازگروه فعل مضارع است وفقط ازشش صیغه مخاطبِ فعل مضارع ساخته میشود.

              طریقه ساخت فعل نهی از مضارع مخاطب :

درساختن فعل نهی ازمخاطب سه نکته را باید رعایت کنیم:

1-      نوشتن فعل بصورت مضارع مخاطب. (تَذهَبُ ،  تَذهَبینَ ،  تَذهَبنَ )

2-      افزودن لای نهی به اول آن. ( لا تَذهَبُ ، لا تَذهَبینَ ،  لا تَذهَبنَ )

3-      مجزوم کردن فعل. ( لا تَذهَب ، لا تَذهَبی ،  لا تَذهَبنَ )

 (مجزوم کردن یعنی ساکن کردن آخرفعل یاحذف علامت«ن»ازآخرفعل).

                                                                                                    

فعل نهی شش صیغه دارد:

 

                              للمخاطب   (لا تَذهَب)                   للمخاطَبَة     (لا تَذهَبی)

                              للمخاطَبَینِ  (لا تَذهَبا )                   للمخاطَبَتَینِ  (لا تَذهَبا )

                              للمخاطَبینَ  (لا تَذهَبوا)                   للمخاطَباتِ  (لا تَذهَبنَ)

 

فعل أمرمخاطب

 

     فعل امر: فعلی است که بوسیله آن انجام کاری رااز کسی طلب می کنیم ومی خواهیم.

     فعل امربه دو صورت ساخته میشود: 1- فعل امر مخاطب.      2- فعل امر غائب.

 

 طریقه ساختن فعل امر مخاطب:

 

1-      نوشتن فعل بصورت مضارع مخاطب. (تَدرُسُ ،  تَدرُسانِ ،  تَدرُسنَ )

2-      حذف حرف مضارعه .  (درُسُ ،  درسانِ ،  درُسنَ )

3-      مجزوم کردن آخرفعل .   (درُس ، درُسا   ،  درُسن )

 

 

نکته :اگرفعل بدست آمده حرف اولش ساکن بود برای خوانده شدن آن یک همزه«ا»به اول آن می افزاییم. (ادرُس ، ادرُسا ، ادرُسنَ )

 

وبرای دانستن حرکت همزه به عین الفعل(حرف دوّم ریشه)نگاه می کنیم اگرعین الفعل فتحه یاکسره داشت،حرکت همزه بایدکسره باشد،ولی اگرعین الفعل ضمه داشت حرکت همزه نیزضمه است. (اُدرُس ، اُدرُسا ، اُدرُسنَ )

 

فعل امرمخاطب مانند فعل نهی شش صیغه دارد:

 

             للمخاطب    (اُدرُس)،(إِشرِب)                للمخاطبة    (اُدرُسی)،(إِشربی)

             للمخاطَبَینِ   (اُدرُسا)،(إِشرِبا)                 للمخاطبَتَینِ  (اُدرُسا)،(إِشرِبا)

             للمخاطبینَ   (اُدرُسوا)،(إشرِبوا)              للمخاطباتِ   (اُدرُسنَ)،(إِشرِبنَ)

 

فعل امرغائب ومتکلم

 

طریقه ساختن فعل امرغائب ومتکلم:

 

1-      افزودن لام امربه اول فعل( لـِ +فعل مضارع غائب ومتکلم). مانند:(لـِیَذهَبُ  ،  لـِنَذهَبُ)

2-      مجزوم نمودن فعل مضارع غائب ومتکلم.  مانند:(لـِیَذهَب  ،  لـِنَذهَب)

 

این فعل همانگونه که ازاسمش پیداست هشت صیغه دارد.(شش صیغه غائب ودوصیغه متکلم)

 

            للغائب    (لـِیَذهَب)                            للغائبة    (لـِتَذهَب)

            للغائبَینِ   (لـِیَذهَبا)                             للغائبَتَینِ (لـِتَذهَبا)

            للغائبینَ   (لـِیَذهَبوا)                           للغائبات  (لـِتَذهَبن)

                                 للمتکلم الوحده    (لـِأذهَب)

                                 للمتکلم مع الغیر  (لـِنَذهَب)

 

نکته: هرگاه قبل ازلام امریکی ازحروف (و) یا (فـ) قرارگیرد،لام امرساکن خوانده میشود.

مانند:  (وَلـنَذهَب)  (فَلنَذهَبا)

باکمی دقت به ساختار(فعل نهی، فعل امرمخاطب وامرغائب)متوجه می شویم که«ن» ازآخرفعلهای جمع مؤنث غائب ومخاطب حذف نشده است،که دلیل آن ضمیربودن«ن»جمعهای مؤنث میباشد،ولی«ن» درسایرصیغه های فعل مضارع علامت رفع میباشد.پس باتوجه به توضیحات داده شده می توانیم فعل رابصورت زیرتقسیم بندی کنیم:

 

1- فعل ماضی که:(فعل ماضی منفی رانیز دربر می گیرد).

2-فعل مضارع که:(فعل مضارع منفی،فعل مستقبل،فعل نهی وفعل امرغائب رادربرمیگیرد).

3- فعل امر مخاطب.